Cami, Müslümanların ibadetlerini yerine getirdikleri bir mekân olmasının yanında, toplum hayatının şekillenmesinde önemli bir yere sahip olan müstesna bir mekândır. Camilerin maddi olarak imar edilmesi kadar manevi olarak imar edilmesi de önemlidir. Temizliği, bakımı ve fiziki ihtiyaçlarının karşılanması camilerin maddi imarını oluştururken; cemaatle namaz kılınması, Kur’an okunması, ilim ve irşat faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi manevi imarı ifade eder. Kur’an-ı Kerim’de ise, “Allah’ın mescitlerini ancak Allah’a ve ahiret gününe iman eden, namazı dosdoğru kılan, zekâtı veren ve Allah’tan başkasından korkmayan kimseler imar eder. İşte onların doğru yola erenlerden olmaları umulur.” buyrulmaktadır. (Tevbe, 9/18)
Cami, kalplerin bağlandığı ve müminlerin huzur bulduğu kutlu bir mekândır. Hz. Peygamber (s.a.v);“Yedi sınıf insan vardır ki Allah onları kendi gölgesinden başka hiçbir gölgenin bulunmadığı kıyamet gününde gölgesinde barındıracaktır...” hadisinin devamında bunlardan birinin “Kalbi mescitlere bağlı olan kimse” olduğu belirtilmiştir. (Buhârî, Zekât, 91) Ayrıca camiye giderken atılan her adımın kişinin derecesini yükselttiği ve günahlarının bağışlanmasına vesile olduğu bildirilmiştir. (Tirmizî, Salât, 54)
Cami, kardeşliğin ve birliğin mekânıdır. Cemaatle kılınan namaz, Müslümanları aynı safta buluşturarak aralarındaki her türlü farklılıkları ortadan kaldırır. Hz. Peygamber (s.a.v), müminlerin birbirlerine karşı dayanışma içinde olmalarını şöyle ifade etmiştir: “Mümin mümine karşı, parçaları birbirini sımsıkı kenetleyen bir bina gibidir.” (Buhârî, Salât, 88) Kur’an-ı Kerim’de ise, “Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse iki kardeşinizin arasını düzeltin ve Allah’a karşı gelmekten sakının ki size merhamet edilsin.” (Hucurât, 49/10) buyrularak kardeşlik ve toplumsal huzurun önemi ortaya konulmuştur.
Camiler, toplumun irşat ve eğitim merkezidir. İlk vahyin “Yaratan Rabbinin adıyla oku!” (Alak, 96/1) emriyle başlaması, İslam’ın bilgi ve eğitime verdiği önemi göstermektedir. Hz. Peygamber (s.a.v), Mescid-i Nebevî’yi sadece namaz kılınan bir yer olarak değil, aynı zamanda insanların dinî bilgiler öğrendiği, eğitildiği ve yetiştirildiği bir merkez olarak kullanmıştır. Mescid-i Nebevî’de eğitim gören Ashâb-ı Suffe de bunun en önemli örneklerinden biridir. Bu bakımdan camiler, insanın imanını, bilgisini ve ahlakını geliştiren önemli eğitim ve irşat merkezleridir.
Camiler, insanların sevinçlerini ve sıkıntılarını paylaştıkları, ihtiyaç sahiplerinin fark edildiği ve sosyal dayanışmanın güçlendiği mekânlardır. Ayrıca camiler, ibadet ile güzel ahlakın birbirini tamamladığı bir mekteptir. Kur’an-ı Kerim’de, “Şüphesiz namaz, hayâsızlıktan ve kötülükten alıkoyar.” buyrulmaktadır. (Ankebût, 29/45) Bu ayet ile iyiliğin yalnızca şekli ibadetlerden ibaret olmadığı, Allah’a iman etmenin yanında ihtiyaç sahiplerine yardım etmek, sözünde durmak ve sabretmek gibi ahlaki sorumlulukların da yerine getirilmesi gerektiği bildirilmektedir. (Bakara, 2/177) Bu yönüyle cami, ibadetlerin insanın davranışlarına ve toplum hayatına yansımasına katkı sağlayan bir eğitim mekânıdır.
Cami, ailenin de vahyi ve ibadeti birlikte yaşadığı önemli bir mekândır. Hz. Peygamber (s.a.v) döneminde kadınlar ve çocuklar da mescitlere gelmiş, ibadet ve eğitim faaliyetlerine katılmışlardır. Hz. Peygamber’in (s.a.v) çocukların mescide gelmesine ve cemaat içinde bulunmasına yönelik uygulamaları, caminin aile ve çocukların dinî hayatındaki önemini göstermektedir. Ayrıca Kur’an-ı Kerim’de, “Ailene namazı emret ve kendin de ona devam et…” buyrulmaktadır. (Tâhâ, 20/132)
Türk-İslam kültür ve medeniyetinde cami; şehrin merkezinde yer alan ve etrafında eğitim, sosyal yardım ve kültür hizmetlerinin şekillendiği önemli bir kurum olmuştur. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde camiler; medrese, imaret, kütüphane ve benzeri yapılarla birlikte bir külliye anlayışı içerisinde değerlendirilmiştir. Böylece cami, sadece ibadet edilen bir mekân değil, toplumun eğitim, kültür ve sosyal hayatına yön veren bir merkez hâline gelmiştir.
Cami ve cemaat adabına riayet etmek de camiye verilen değerin bir göstergesidir. Camiye temiz bir şekilde gelmek, cemaatin huzurunu bozacak davranışlardan kaçınmak, namaz saflarını düzgün tutmak, hutbe okunurken sessizce dinlemek ve caminin temizliğine özen göstermek gerekir. Cep telefonlarının sessize alınması, camide yüksek sesle konuşulmaması ve diğer cemaatin ibadetine engel olunmaması da cami adabının gereğidir. Böylece cami, herkesin huzur içerisinde ibadet edebildiği bir mekân olma özelliğini korur.
Sonuç olarak cami; iman, ibadet, kardeşlik, eğitim, irşat, ahlak, dayanışma ve huzurun merkezidir. Caminin gerçek anlamda imarı yalnızca fiziki yapısının güzelleştirilmesiyle değil, cemaatinin çoğalması, çocukların ve gençlerin camiyle buluşması, ihtiyaç sahiplerinin gözetilmesi, insanlar arasındaki kardeşlik bağlarının güçlendirilmesi ve caminin bir eğitim ve irşat merkezi olarak canlı tutulmasıyla mümkündür. Bu anlayışla camiler, toplumun manevi hayatına yön veren ve insanları Allah’ın rızası etrafında bir araya getiren müstesna mekânlar olmaya devam edecektir.
Ey Rabbimiz! Cemaatimiz arasındaki kardeşliği güçlendir; kalplerimizi kin, haset, kibir ve ayrılıktan temizle! Bizlere camileri maddi ve manevi yönden imar etmeyi, camiden aldığımız huzuru ailemize, komşumuza ve bütün topluma taşımayı nasip eyle! Bizi namazı dosdoğru kılanlardan, zekâtı verenlerden, iyiliği emredenlerden, kötülükten sakındıranlardan ve güzel ahlakı yaşayanlardan eyle! Âmin!
Yusuf AYDOĞAN
Çankırı İl Müftülüğü Vaizi